chevron_left उद्योग पर्व अध्याय ८८
वैशम्पाय़न उवाच:
आनाय़ितामनार्येण क्रोधलोभानुवर्तिना |
५० क
वैशम्पाय़न उवाच:
सर्वे प्रैक्षन्त कुरव एकवस्त्रां सभागताम् ||
५० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तत्रैव धृतराष्ट्रश्च महाराजश्च वाह्लिकः |
५१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
कृपश्च सोमदत्तश्च निर्विण्णाः कुरवस्तथा ||
५१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तस्यां संसदि सर्वस्यां क्षत्तारं पूजय़ाम्यहम् |
५२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वृत्तेन हि भवत्यार्यो न धनेन न विद्यया ||
५२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तस्य कृष्ण महावुद्धेर्गम्भीरस्य महात्मनः |
५३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
क्षत्तुः शीलमलङ्कारो लोकान्विष्टभ्य तिष्ठति ||
५३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सा शोकार्ता च हृष्टा च दृष्ट्वा गोविन्दमागतम् |
५४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
नानाविधानि दुःखानि सर्वाण्येवान्वकीर्तय़त् ||
५४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
पूर्वैराचरितं यत्तत्कुराजभिररिन्दम |
५५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अक्षद्यूतं मृगवधः कच्चिदेषां सुखावहम् ||
५५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तन्मां दहति यत्कृष्णा सभाय़ां कुरुसंनिधौ |
५६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
धार्तराष्ट्रैः परिक्लिष्टा यथा नकुशलं तथा ||
५६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
निर्वासनं च नगरात्प्रव्रज्या च परन्तप |
५७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
नानाविधानां दुःखानामावासोऽस्मि जनार्दन |
५७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अज्ञातचर्या वालानामवरोधश्च केशव ||
५७ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
न स्म क्लेशतमं मे स्यात्पुत्रैः सह परन्तप |
५८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
दुर्योधनेन निकृता वर्षमद्य चतुर्दशम् ||
५८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
दुःखादपि सुखं न स्याद्यदि पुण्यफलक्षय़ः |
५९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
न मे विशेषो जात्वासीद्धार्तराष्ट्रेषु पाण्डवैः ||
५९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तेन सत्येन कृष्ण त्वां हतामित्रं श्रिय़ा वृतम् |
६० क
वैशम्पाय़न उवाच:
अस्माद्विमुक्तं सङ्ग्रामात्पश्येय़ं पाण्डवैः सह |
६० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
नैव शक्याः पराजेतुं सत्त्वं ह्येषां तथागतम् ||
६० ग
वैशम्पाय़न उवाच:
पितरं त्वेव गर्हेय़ं नात्मानं न सुय़ोधनम् |
६१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
येनाहं कुन्तिभोजाय़ धनं धूर्तैरिवार्पिता ||
६१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
वालां मामार्यकस्तुभ्यं क्रीडन्तीं कन्दुहस्तकाम् |
६२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अददात्कुन्तिभोजाय़ सखा सख्ये महात्मने ||
६२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
साहं पित्रा च निकृता श्वशुरैश्च परन्तप |
६३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अत्यन्तदुःखिता कृष्ण किं जीवितफलं मम ||
६३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यन्मा वागव्रवीन्नक्तं सूतके सव्यसाचिनः |
६४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पुत्रस्ते पृथिवीं जेता यशश्चास्य दिवं स्पृशेत् ||
६४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
हत्वा कुरून्ग्रामजन्ये राज्यं प्राप्य धनञ्जय़ः |
६५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
भ्रातृभिः सह कौन्तेय़स्त्रीन्मेधानाहरिष्यति ||
६५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
नाहं तामभ्यसूय़ामि नमो धर्माय़ वेधसे |
६६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
कृष्णाय़ महते नित्यं धर्मो धारय़ति प्रजाः ||
६६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
धर्मश्चेदस्ति वार्ष्णेय़ तथा सत्यं भविष्यति |
६७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
त्वं चापि तत्तथा कृष्ण सर्वं सम्पादय़िष्यसि ||
६७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
न मां माधव वैधव्यं नार्थनाशो न वैरिता |
६८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
तथा शोकाय़ भवति यथा पुत्रैर्विनाभवः ||
६८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
याहं गाण्डीवधन्वानं सर्वशस्त्रभृतां वरम् |
६९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
धनञ्जय़ं न पश्यामि का शान्तिर्हृदय़स्य मे ||
६९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
इदं चतुर्दशं वर्षं यन्नापश्यं युधिष्ठिरम् |
७० क
वैशम्पाय़न उवाच:
धनञ्जय़ं च गोविन्द यमौ तं च वृकोदरम् ||
७० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
जीवनाशं प्रनष्टानां श्राद्धं कुर्वन्ति मानवाः |
७१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अर्थतस्ते मम मृतास्तेषां चाहं जनार्दन ||
७१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
व्रूय़ा माधव राजानं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् |
७२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
भूय़ांस्ते हीय़ते धर्मो मा पुत्रक वृथा कृथाः ||
७२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
पराश्रय़ा वासुदेव या जीवामि धिगस्तु माम् |
७३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वृत्तेः कृपणलव्धाय़ा अप्रतिष्ठैव ज्याय़सी ||
७३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अथो धनञ्जय़ं व्रूय़ा नित्योद्युक्तं वृकोदरम् |
७४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
यदर्थं क्षत्रिय़ा सूते तस्य कालोऽय़मागतः ||
७४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अस्मिंश्चेदागते काले कालो वोऽतिक्रमिष्यति |
७५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
लोकसम्भाविताः सन्तः सुनृशंसं करिष्यथ ||
७५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
नृशंसेन च वो युक्तांस्त्यजेय़ं शाश्वतीः समाः |
७६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
काले हि समनुप्राप्ते त्यक्तव्यमपि जीवितम् ||
७६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
माद्रीपुत्रौ च वक्तव्यौ क्षत्रधर्मरतौ सदा |
७७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
विक्रमेणार्जितान्भोगान्वृणीतं जीवितादपि ||
७७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
विक्रमाधिगता ह्यर्थाः क्षत्रधर्मेण जीवतः |
७८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
मनो मनुष्यस्य सदा प्रीणन्ति पुरुषोत्तम ||
७८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
गत्वा व्रूहि महावाहो सर्वशस्त्रभृतां वरम् |
७९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अर्जुनं पाण्डवं वीरं द्रौपद्याः पदवीं चर ||
७९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
विदितौ हि तवात्यन्तं क्रुद्धाविव यथान्तकौ |
८० क
वैशम्पाय़न उवाच:
भीमार्जुनौ नय़ेतां हि देवानपि परां गतिम् ||
८० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तय़ोश्चैतदवज्ञानं यत्सा कृष्णा सभां गता |
८१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
दुःशासनश्च कर्णश्च परुषाण्यभ्यभाषताम् ||
८१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
दुर्योधनो भीमसेनमभ्यगच्छन्मनस्विनम् |
८२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पश्यतां कुरुमुख्यानां तस्य द्रक्ष्यति यत्फलम् ||
८२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
न हि वैरं समासाद्य प्रशाम्यति वृकोदरः |
८३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सुचिरादपि भीमस्य न हि वैरं प्रशाम्यति |
८३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यावदन्तं न नय़ति शात्रवाञ्शत्रुकर्शनः ||
८३ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
न दुःखं राज्यहरणं न च द्यूते पराजय़ः |
८४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
प्रव्राजनं च पुत्राणां न मे तद्दुःखकारणम् ||
८४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यत्तु सा वृहती श्यामा एकवस्त्रा सभां गता |
८५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अशृणोत्परुषा वाचस्ततो दुःखतरं नु किम् ||
८५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स्त्रीधर्मिणी वरारोहा क्षत्रधर्मरता सदा |
८६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
नाध्यगच्छत्तथा नाथं कृष्णा नाथवती सती ||
८६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यस्या मम सपुत्राय़ास्त्वं नाथो मधुसूदन |
८७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
रामश्च वलिनां श्रेष्ठः प्रद्युम्नश्च महारथः ||
८७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
साहमेवंविधं दुःखं सहेऽद्य पुरुषोत्तम |
८८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
भीमे जीवति दुर्धर्षे विजय़े चापलाय़िनि ||
८८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तत आश्वासय़ामास पुत्राधिभिरभिप्लुताम् |
८९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पितृष्वसारं शोचन्तीं शौरिः पार्थसखः पृथाम् ||
८९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
का नु सीमन्तिनी त्वादृग्लोकेष्वस्ति पितृष्वसः |
९० क
वैशम्पाय़न उवाच:
शूरस्य राज्ञो दुहिता आजमीढकुलं गता ||
९० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
महाकुलीना भवती ह्रदाद्ध्रदमिवागता |
९१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
ईश्वरी सर्वकल्याणी भर्त्रा परमपूजिता ||
९१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
वीरसूर्वीरपत्नी च सर्वैः समुदिता गुणैः |
९२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सुखदुःखे महाप्राज्ञे त्वादृशी सोढुमर्हति ||
९२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
निद्रातन्द्री क्रोधहर्षौ क्षुत्पिपासे हिमातपौ |
९३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
एतानि पार्था निर्जित्य नित्यं वीराः सुखे रताः ||
९३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
त्यक्तग्राम्यसुखाः पार्था नित्यं वीरसुखप्रिय़ाः |
९४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
न ते स्वल्पेन तुष्येय़ुर्महोत्साहा महावलाः ||
९४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अन्तं धीरा निषेवन्ते मध्यं ग्राम्यसुखप्रिय़ाः |
९५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
उत्तमांश्च परिक्लेशान्भोगांश्चातीव मानुषान् ||
९५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अन्तेषु रेमिरे धीरा न ते मध्येषु रेमिरे |
९६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अन्तप्राप्तिं सुखामाहुर्दुःखमन्तरमन्तय़ोः ||
९६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अभिवादय़न्ति भवतीं पाण्डवाः सह कृष्णय़ा |
९७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
आत्मानं च कुशलिनं निवेद्याहुरनामय़म् ||
९७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अरोगान्सर्वसिद्धार्थान्क्षिप्रं द्रक्ष्यसि पाण्डवान् |
९८ क