सञ्जय़ उवाच:
ततो दुर्योधनो दृष्ट्वा भीमसेनं तथागतम् |
१ क
सञ्जय़ उवाच:
प्रत्युद्ययावदीनात्मा वेगेन महता नदन् ||
१ ख
सञ्जय़ उवाच:
समापेततुरानद्य शृङ्गिणौ वृषभाविव |
२ क
सञ्जय़ उवाच:
महानिर्घातघोषश्च सम्प्रहारस्तय़ोरभूत् ||
२ ख
सञ्जय़ उवाच:
अभवच्च तय़ोर्युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् |
३ क
सञ्जय़ उवाच:
जिगीषतोर्युधान्योन्यमिन्द्रप्रह्रादय़ोरिव ||
३ ख
सञ्जय़ उवाच:
रुधिरोक्षितसर्वाङ्गौ गदाहस्तौ मनस्विनौ |
४ क
सञ्जय़ उवाच:
ददृशाते महात्मानौ पुष्पिताविव किंशुकौ ||
४ ख
सञ्जय़ उवाच:
तथा तस्मिन्महाय़ुद्धे वर्तमाने सुदारुणे |
५ क
सञ्जय़ उवाच:
खद्योतसङ्घैरिव खं दर्शनीय़ं व्यरोचत ||
५ ख
सञ्जय़ उवाच:
तथा तस्मिन्वर्तमाने सङ्कुले तुमुले भृशम् |
६ क
सञ्जय़ उवाच:
उभावपि परिश्रान्तौ युध्यमानावरिन्दमौ ||
६ ख
सञ्जय़ उवाच:
तौ मुहूर्तं समाश्वस्य पुनरेव परन्तपौ |
७ क
सञ्जय़ उवाच:
अभ्यहारय़तां तत्र सम्प्रगृह्य गदे शुभे ||
७ ख
सञ्जय़ उवाच:
तौ तु दृष्ट्वा महावीर्यौ समाश्वस्तौ नरर्षभौ |
८ क
सञ्जय़ उवाच:
वलिनौ वारणौ यद्वद्वाशितार्थे मदोत्कटौ ||
८ ख
सञ्जय़ उवाच:
अपारवीर्यौ सम्प्रेक्ष्य प्रगृहीतगदावुभौ |
९ क
सञ्जय़ उवाच:
विस्मय़ं परमं जग्मुर्देवगन्धर्वदानवाः ||
९ ख
सञ्जय़ उवाच:
प्रगृहीतगदौ दृष्ट्वा दुर्योधनवृकोदरौ |
१० क
सञ्जय़ उवाच:
संशय़ः सर्वभूतानां विजय़े समपद्यत ||
१० ख
सञ्जय़ उवाच:
समागम्य ततो भूय़ो भ्रातरौ वलिनां वरौ |
११ क
सञ्जय़ उवाच:
अन्योन्यस्यान्तरप्रेप्सू प्रचक्रातेऽन्तरं प्रति ||
११ ख
सञ्जय़ उवाच:
यमदण्डोपमां गुर्वीमिन्द्राशनिमिवोद्यताम् |
१२ क
सञ्जय़ उवाच:
ददृशुः प्रेक्षका राजन्रौद्रीं विशसनीं गदाम् ||
१२ ख
सञ्जय़ उवाच:
आविध्यतो गदां तस्य भीमसेनस्य संय़ुगे |
१३ क
सञ्जय़ उवाच:
शव्दः सुतुमुलो घोरो मुहूर्तं समपद्यत ||
१३ ख
सञ्जय़ उवाच:
आविध्यन्तमभिप्रेक्ष्य धार्तराष्ट्रोऽथ पाण्डवम् |
१४ क
सञ्जय़ उवाच:
गदामलघुवेगां तां विस्मितः सम्वभूव ह ||
१४ ख
सञ्जय़ उवाच:
चरंश्च विविधान्मार्गान्मण्डलानि च भारत |
१५ क
सञ्जय़ उवाच:
अशोभत तदा वीरो भूय़ एव वृकोदरः ||
१५ ख
सञ्जय़ उवाच:
तौ परस्परमासाद्य यत्तावन्योन्यरक्षणे |
१६ क
सञ्जय़ उवाच:
मार्जाराविव भक्षार्थे ततक्षाते मुहुर्मुहुः ||
१६ ख
सञ्जय़ उवाच:
अचरद्भीमसेनस्तु मार्गान्वहुविधांस्तथा |
१७ क
सञ्जय़ उवाच:
मण्डलानि विचित्राणि स्थानानि विविधानि च ||
१७ ख
सञ्जय़ उवाच:
गोमूत्रिकाणि चित्राणि गतप्रत्यागतानि च |
१८ क
सञ्जय़ उवाच:
परिमोक्षं प्रहाराणां वर्जनं परिधावनम् ||
१८ ख
सञ्जय़ उवाच:
अभिद्रवणमाक्षेपमवस्थानं सविग्रहम् |
१९ क
सञ्जय़ उवाच:
परावर्तनसंवर्तमवप्लुतमथाप्लुतम् |
१९ ख
सञ्जय़ उवाच:
उपन्यस्तमपन्यस्तं गदाय़ुद्धविशारदौ ||
१९ ग
सञ्जय़ उवाच:
एवं तौ विचरन्तौ तु न्यघ्नतां वै परस्परम् |
२० क
सञ्जय़ उवाच:
वञ्चय़न्तौ पुनश्चैव चेरतुः कुरुसत्तमौ ||
२० ख
सञ्जय़ उवाच:
विक्रीडन्तौ सुवलिनौ मण्डलानि प्रचेरतुः |
२१ क
सञ्जय़ उवाच:
गदाहस्तौ ततस्तौ तु मण्डलावस्थितौ वली ||
२१ ख
सञ्जय़ उवाच:
दक्षिणं मण्डलं राजन्धार्तराष्ट्रोऽभ्यवर्तत |
२२ क
सञ्जय़ उवाच:
सव्यं तु मण्डलं तत्र भीमसेनोऽभ्यवर्तत ||
२२ ख
सञ्जय़ उवाच:
तथा तु चरतस्तस्य भीमस्य रणमूर्धनि |
२३ क
सञ्जय़ उवाच:
दुर्योधनो महाराज पार्श्वदेशेऽभ्यताडय़त् ||
२३ ख
सञ्जय़ उवाच:
आहतस्तु तदा भीमस्तव पुत्रेण भारत |
२४ क
सञ्जय़ उवाच:
आविध्यत गदां गुर्वीं प्रहारं तमचिन्तय़न् ||
२४ ख
सञ्जय़ उवाच:
इन्द्राशनिसमां घोरां यमदण्डमिवोद्यताम् |
२५ क
सञ्जय़ उवाच:
ददृशुस्ते महाराज भीमसेनस्य तां गदाम् ||
२५ ख
सञ्जय़ उवाच:
आविध्यन्तं गदां दृष्ट्वा भीमसेनं तवात्मजः |
२६ क
सञ्जय़ उवाच:
समुद्यम्य गदां घोरां प्रत्यविध्यदरिन्दमः ||
२६ ख
सञ्जय़ उवाच:
गदामारुतवेगेन तव पुत्रस्य भारत |
२७ क
सञ्जय़ उवाच:
शव्द आसीत्सुतुमुलस्तेजश्च समजाय़त ||
२७ ख
सञ्जय़ उवाच:
स चरन्विविधान्मार्गान्मण्डलानि च भागशः |
२८ क
सञ्जय़ उवाच:
समशोभत तेजस्वी भूय़ो भीमात्सुय़ोधनः ||
२८ ख
सञ्जय़ उवाच:
आविद्धा सर्ववेगेन भीमेन महती गदा |
२९ क
सञ्जय़ उवाच:
सधूमं सार्चिषं चाग्निं मुमोचोग्रा महास्वना ||
२९ ख
सञ्जय़ उवाच:
आधूतां भीमसेनेन गदां दृष्ट्वा सुय़ोधनः |
३० क
सञ्जय़ उवाच:
अद्रिसारमय़ीं गुर्वीमाविध्यन्वह्वशोभत ||
३० ख
सञ्जय़ उवाच:
गदामारुतवेगं हि दृष्ट्वा तस्य महात्मनः |
३१ क
सञ्जय़ उवाच:
भय़ं विवेश पाण्डून्वै सर्वानेव ससोमकान् ||
३१ ख
सञ्जय़ उवाच:
तौ दर्शय़न्तौ समरे युद्धक्रीडां समन्ततः |
३२ क
सञ्जय़ उवाच:
गदाभ्यां सहसान्योन्यमाजघ्नतुररिन्दमौ ||
३२ ख
सञ्जय़ उवाच:
तौ परस्परमासाद्य दंष्ट्राभ्यां द्विरदौ यथा |
३३ क
सञ्जय़ उवाच:
अशोभेतां महाराज शोणितेन परिप्लुतौ ||
३३ ख
सञ्जय़ उवाच:
एवं तदभवद्युद्धं घोररूपमसंवृतम् |
३४ क
सञ्जय़ उवाच:
परिवृत्तेऽहनि क्रूरं वृत्रवासवय़ोरिव ||
३४ ख
सञ्जय़ उवाच:
दृष्ट्वा व्यवस्थितं भीमं तव पुत्रो महावलः |
३५ क
सञ्जय़ उवाच:
चरंश्चित्रतरान्मार्गान्कौन्तेय़मभिदुद्रुवे ||
३५ ख
सञ्जय़ उवाच:
तस्य भीमो महावेगां जाम्वूनदपरिष्कृताम् |
३६ क
सञ्जय़ उवाच:
अभिक्रुद्धस्य क्रुद्धस्तु ताडय़ामास तां गदाम् ||
३६ ख
सञ्जय़ उवाच:
सविस्फुलिङ्गो निर्ह्रादस्तय़ोस्तत्राभिघातजः |
३७ क
सञ्जय़ उवाच:
प्रादुरासीन्महाराज सृष्टय़ोर्वज्रय़ोरिव ||
३७ ख
सञ्जय़ उवाच:
वेगवत्या तय़ा तत्र भीमसेनप्रमुक्तय़ा |
३८ क
सञ्जय़ उवाच:
निपतन्त्या महाराज पृथिवी समकम्पत ||
३८ ख
सञ्जय़ उवाच:
तां नामृष्यत कौरव्यो गदां प्रतिहतां रणे |
३९ क
सञ्जय़ उवाच:
मत्तो द्विप इव क्रुद्धः प्रतिकुञ्जरदर्शनात् ||
३९ ख
सञ्जय़ उवाच:
स सव्यं मण्डलं राजन्नुद्भ्राम्य कृतनिश्चय़ः |
४० क
सञ्जय़ उवाच:
आजघ्ने मूर्ध्नि कौन्तेय़ं गदय़ा भीमवेगय़ा ||
४० ख
सञ्जय़ उवाच:
तय़ा त्वभिहतो भीमः पुत्रेण तव पाण्डवः |
४१ क
सञ्जय़ उवाच:
नाकम्पत महाराज तदद्भुतमिवाभवत् ||
४१ ख
सञ्जय़ उवाच:
आश्चर्यं चापि तद्राजन्सर्वसैन्यान्यपूजय़न् |
४२ क
सञ्जय़ उवाच:
यद्गदाभिहतो भीमो नाकम्पत पदात्पदम् ||
४२ ख
सञ्जय़ उवाच:
ततो गुरुतरां दीप्तां गदां हेमपरिष्कृताम् |
४३ क
सञ्जय़ उवाच:
दुर्योधनाय़ व्यसृजद्भीमो भीमपराक्रमः ||
४३ ख
सञ्जय़ उवाच:
तं प्रहारमसम्भ्रान्तो लाघवेन महावलः |
४४ क
सञ्जय़ उवाच:
मोघं दुर्योधनश्चक्रे तत्राभूद्विस्मय़ो महान् ||
४४ ख
सञ्जय़ उवाच:
सा तु मोघा गदा राजन्पतन्ती भीमचोदिता |
४५ क
सञ्जय़ उवाच:
चालय़ामास पृथिवीं महानिर्घातनिस्वना ||
४५ ख
सञ्जय़ उवाच:
आस्थाय़ कौशिकान्मार्गानुत्पतन्स पुनः पुनः |
४६ क
सञ्जय़ उवाच:
गदानिपातं प्रज्ञाय़ भीमसेनमवञ्चय़त् ||
४६ ख
सञ्जय़ उवाच:
वञ्चय़ित्वा तथा भीमं गदय़ा कुरुसत्तमः |
४७ क
सञ्जय़ उवाच:
ताडय़ामास सङ्क्रुद्धो वक्षोदेशे महावलः ||
४७ ख
सञ्जय़ उवाच:
गदय़ाभिहतो भीमो मुह्यमानो महारणे |
४८ क
सञ्जय़ उवाच:
नाभ्यमन्यत कर्तव्यं पुत्रेणाभ्याहतस्तव ||
४८ ख
सञ्जय़ उवाच:
तस्मिंस्तथा वर्तमाने राजन्सोमकपाण्डवाः |
४९ क
सञ्जय़ उवाच:
भृशोपहतसङ्कल्पा नहृष्टमनसोऽभवन् ||
४९ ख
सञ्जय़ उवाच:
स तु तेन प्रहारेण मातङ्ग इव रोषितः |
५० क