chevron_left भीष्म पर्व अध्याय ४१
द्रोण उवाच:
अर्थस्य पुरुषो दासो दासस्त्वर्थो न कस्यचित् |
५१ क
द्रोण उवाच:
इति सत्यं महाराज वद्धोऽस्म्यर्थेन कौरवैः ||
५१ ख
द्रोण उवाच:
अतस्त्वां क्लीववद्व्रूमो युद्धादन्यत्किमिच्छसि |
५२ क
द्रोण उवाच:
योत्स्यामि कौरवस्यार्थे तवाशास्यो जय़ो मय़ा ||
५२ ख
युधिष्ठिर उवाच:
जय़माशास्स्व मे व्रह्मन्मन्त्रय़स्व च मद्धितम् |
५३ क
युधिष्ठिर उवाच:
युध्यस्व कौरवस्यार्थे वर एष वृतो मय़ा ||
५३ ख
द्रोण उवाच:
ध्रुवस्ते विजय़ो राजन्यस्य मन्त्री हरिस्तव |
५४ क
द्रोण उवाच:
अहं च त्वाभिजानामि रणे शत्रून्विजेष्यसि ||
५४ ख
द्रोण उवाच:
यतो धर्मस्ततः कृष्णो यतः कृष्णस्ततो जय़ः |
५५ क
द्रोण उवाच:
युध्यस्व गच्छ कौन्तेय़ पृच्छ मां किं व्रवीमि ते ||
५५ ख
युधिष्ठिर उवाच:
पृच्छामि त्वां द्विजश्रेष्ठ शृणु मे यद्विवक्षितम् |
५६ क
युधिष्ठिर उवाच:
कथं जय़ेय़ं सङ्ग्रामे भवन्तमपराजितम् ||
५६ ख
द्रोण उवाच:
न तेऽस्ति विजय़स्तावद्यावद्युध्याम्यहं रणे |
५७ क
द्रोण उवाच:
ममाशु निधने राजन्यतस्व सह सोदरैः ||
५७ ख
युधिष्ठिर उवाच:
हन्त तस्मान्महावाहो वधोपाय़ं वदात्मनः |
५८ क
युधिष्ठिर उवाच:
आचार्य प्रणिपत्यैष पृच्छामि त्वां नमोऽस्तु ते ||
५८ ख
द्रोण उवाच:
न शत्रुं तात पश्यामि यो मां हन्याद्रणे स्थितम् |
५९ क
द्रोण उवाच:
युध्यमानं सुसंरव्धं शरवर्षौघवर्षिणम् ||
५९ ख
द्रोण उवाच:
ऋते प्राय़गतं राजन्न्यस्तशस्त्रमचेतनम् |
६० क
द्रोण उवाच:
हन्यान्मां युधि योधानां सत्यमेतद्व्रवीमि ते ||
६० ख
द्रोण उवाच:
शस्त्रं चाहं रणे जह्यां श्रुत्वा सुमहदप्रिय़म् |
६१ क
द्रोण उवाच:
श्रद्धेय़वाक्यात्पुरुषादेतत्सत्यं व्रवीमि ते ||
६१ ख
सञ्जय़ उवाच:
एतच्छ्रुत्वा महाराज भारद्वाजस्य धीमतः |
६२ क
सञ्जय़ उवाच:
अनुमान्य तमाचार्यं प्राय़ाच्छारद्वतं प्रति ||
६२ ख
सञ्जय़ उवाच:
सोऽभिवाद्य कृपं राजा कृत्वा चापि प्रदक्षिणम् |
६३ क
सञ्जय़ उवाच:
उवाच दुर्धर्षतमं वाक्यं वाक्यविशारदः ||
६३ ख
सञ्जय़ उवाच:
अनुमानय़े त्वां योत्स्यामि गुरो विगतकल्मषः |
६४ क
सञ्जय़ उवाच:
जय़ेय़ं च रिपून्सर्वाननुज्ञातस्त्वय़ानघ ||
६४ ख
कृप उवाच:
यदि मां नाभिगच्छेथा युद्धाय़ कृतनिश्चय़ः |
६५ क
कृप उवाच:
शपेय़ं त्वां महाराज पराभावाय़ सर्वशः ||
६५ ख
कृप उवाच:
अर्थस्य पुरुषो दासो दासस्त्वर्थो न कस्यचित् |
६६ क
कृप उवाच:
इति सत्यं महाराज वद्धोऽस्म्यर्थेन कौरवैः ||
६६ ख
कृप उवाच:
तेषामर्थे महाराज योद्धव्यमिति मे मतिः |
६७ क
कृप उवाच:
अतस्त्वां क्लीववद्व्रूमि युद्धादन्यत्किमिच्छसि ||
६७ ख
युधिष्ठिर उवाच:
हन्त पृच्छामि ते तस्मादाचार्य शृणु मे वचः |
६८ क
सञ्जय़ उवाच:
इत्युक्त्वा व्यथितो राजा नोवाच गतचेतनः |
६९ क
सञ्जय़ उवाच:
तं गौतमः प्रत्युवाच विज्ञाय़ास्य विवक्षितम् |
६९ ख
सञ्जय़ उवाच:
अवध्योऽहं महीपाल युध्यस्व जय़माप्नुहि ||
६९ ग
सञ्जय़ उवाच:
प्रीतस्त्वभिगमेनाहं जय़ं तव नराधिप |
७० क
सञ्जय़ उवाच:
आशासिष्ये सदोत्थाय़ सत्यमेतद्व्रवीमि ते ||
७० ख
सञ्जय़ उवाच:
एतच्छ्रुत्वा महाराज गौतमस्य वचस्तदा |
७१ क
सञ्जय़ उवाच:
अनुमान्य कृपं राजा प्रय़यौ येन मद्रराट् ||
७१ ख
सञ्जय़ उवाच:
स शल्यमभिवाद्याथ कृत्वा चाभिप्रदक्षिणम् |
७२ क
सञ्जय़ उवाच:
उवाच राजा दुर्धर्षमात्मनिःश्रेय़सं वचः ||
७२ ख
सञ्जय़ उवाच:
अनुमानय़े त्वां योत्स्यामि गुरो विगतकल्मषः |
७३ क
सञ्जय़ उवाच:
जय़ेय़ं च महाराज अनुज्ञातस्त्वय़ा रिपून् ||
७३ ख
शल्य उवाच:
यदि मां नाभिगच्छेथा युद्धाय़ कृतनिश्चय़ः |
७४ क
शल्य उवाच:
शपेय़ं त्वां महाराज पराभावाय़ वै रणे ||
७४ ख
शल्य उवाच:
तुष्टोऽस्मि पूजितश्चास्मि यत्काङ्क्षसि तदस्तु ते |
७५ क
शल्य उवाच:
अनुजानामि चैव त्वां युध्यस्व जय़माप्नुहि ||
७५ ख
शल्य उवाच:
व्रूहि चैव परं वीर केनार्थः किं ददामि ते |
७६ क
शल्य उवाच:
एवं गते महाराज युद्धादन्यत्किमिच्छसि ||
७६ ख
शल्य उवाच:
अर्थस्य पुरुषो दासो दासस्त्वर्थो न कस्यचित् |
७७ क
शल्य उवाच:
इति सत्यं महाराज वद्धोऽस्म्यर्थेन कौरवैः ||
७७ ख
शल्य उवाच:
करिष्यामि हि ते कामं भागिनेय़ यथेप्सितम् |
७८ क
शल्य उवाच:
व्रवीम्यतः क्लीववत्त्वां युद्धादन्यत्किमिच्छसि ||
७८ ख
युधिष्ठिर उवाच:
मन्त्रय़स्व महाराज नित्यं मद्धितमुत्तमम् |
७९ क
युधिष्ठिर उवाच:
कामं युध्य परस्यार्थे वरमेतद्वृणोम्यहम् ||
७९ ख
शल्य उवाच:
व्रूहि किमत्र साह्यं ते करोमि नृपसत्तम |
८० क
शल्य उवाच:
कामं योत्स्ये परस्यार्थे वृतोऽस्म्यर्थेन कौरवैः ||
८० ख
युधिष्ठिर उवाच:
स एव मे वरः सत्य उद्योगे यस्त्वय़ा कृतः |
८१ क
युधिष्ठिर उवाच:
सूतपुत्रस्य सङ्ग्रामे कार्यस्तेजोवधस्त्वय़ा ||
८१ ख
शल्य उवाच:
सम्पत्स्यत्येष ते कामः कुन्तीपुत्र यथेप्सितः |
८२ क
शल्य उवाच:
गच्छ युध्यस्व विस्रव्धं प्रतिजाने जय़ं तव ||
८२ ख
सञ्जय़ उवाच:
अनुमान्याथ कौन्तेय़ो मातुलं मद्रकेश्वरम् |
८३ क
सञ्जय़ उवाच:
निर्जगाम महासैन्याद्भ्रातृभिः परिवारितः ||
८३ ख
सञ्जय़ उवाच:
वासुदेवस्तु राधेय़माहवेऽभिजगाम वै |
८४ क
सञ्जय़ उवाच:
तत एनमुवाचेदं पाण्डवार्थे गदाग्रजः ||
८४ ख
सञ्जय़ उवाच:
श्रुतं मे कर्ण भीष्मस्य द्वेषात्किल न योत्स्यसि |
८५ क
सञ्जय़ उवाच:
अस्मान्वरय़ राधेय़ यावद्भीष्मो न हन्यते ||
८५ ख
सञ्जय़ उवाच:
हते तु भीष्मे राधेय़ पुनरेष्यसि संय़ुगे |
८६ क
सञ्जय़ उवाच:
धार्तराष्ट्रस्य साहाय़्यं यदि पश्यसि चेत्समम् ||
८६ ख
कर्ण उवाच:
न विप्रिय़ं करिष्यामि धार्तराष्ट्रस्य केशव |
८७ क
कर्ण उवाच:
त्यक्तप्राणं हि मां विद्धि दुर्योधनहितैषिणम् ||
८७ ख
सञ्जय़ उवाच:
तच्छ्रुत्वा वचनं कृष्णः संन्यवर्तत भारत |
८८ क
सञ्जय़ उवाच:
युधिष्ठिरपुरोगैश्च पाण्डवैः सह सङ्गतः ||
८८ ख
सञ्जय़ उवाच:
अथ सैन्यस्य मध्ये तु प्राक्रोशत्पाण्डवाग्रजः |
८९ क
सञ्जय़ उवाच:
योऽस्मान्वृणोति तदहं वरय़े साह्यकारणात् ||
८९ ख
सञ्जय़ उवाच:
अथ तान्समभिप्रेक्ष्य युय़ुत्सुरिदमव्रवीत् |
९० क
सञ्जय़ उवाच:
प्रीतात्मा धर्मराजानं कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् ||
९० ख
सञ्जय़ उवाच:
अहं योत्स्यामि मिषतः संय़ुगे धार्तराष्ट्रजान् |
९१ क
सञ्जय़ उवाच:
युष्मदर्थे महाराज यदि मां वृणुषेऽनघ ||
९१ ख
युधिष्ठिर उवाच:
एह्येहि सर्वे योत्स्यामस्तव भ्रातॄनपण्डितान् |
९२ क
युधिष्ठिर उवाच:
युय़ुत्सो वासुदेवश्च वय़ं च व्रूम सर्वशः ||
९२ ख
युधिष्ठिर उवाच:
वृणोमि त्वां महावाहो युध्यस्व मम कारणात् |
९३ क
युधिष्ठिर उवाच:
त्वय़ि पिण्डश्च तन्तुश्च धृतराष्ट्रस्य दृश्यते ||
९३ ख
युधिष्ठिर उवाच:
भजस्वास्मान्राजपुत्र भजमानान्महाद्युते |
९४ क
युधिष्ठिर उवाच:
न भविष्यति दुर्वुद्धिर्धार्तराष्ट्रोऽत्यमर्षणः ||
९४ ख
सञ्जय़ उवाच:
ततो युय़ुत्सुः कौरव्यः परित्यज्य सुतांस्तव |
९५ क
सञ्जय़ उवाच:
जगाम पाण्डुपुत्राणां सेनां विश्राव्य दुन्दुभिम् ||
९५ ख
सञ्जय़ उवाच:
ततो युधिष्ठिरो राजा सम्प्रहृष्टः सहानुजैः |
९६ क
सञ्जय़ उवाच:
जग्राह कवचं भूय़ो दीप्तिमत्कनकोज्ज्वलम् ||
९६ ख
सञ्जय़ उवाच:
प्रत्यपद्यन्त ते सर्वे रथान्स्वान्पुरुषर्षभाः |
९७ क
सञ्जय़ उवाच:
ततो व्यूहं यथापूर्वं प्रत्यव्यूहन्त ते पुनः ||
९७ ख
सञ्जय़ उवाच:
अवादय़न्दुन्दुभींश्च शतशश्चैव पुष्करान् |
९८ क
सञ्जय़ उवाच:
सिंहनादांश्च विविधान्विनेदुः पुरुषर्षभाः ||
९८ ख
सञ्जय़ उवाच:
रथस्थान्पुरुषव्याघ्रान्पाण्डवान्प्रेक्ष्य पार्थिवाः |
९९ क
सञ्जय़ उवाच:
धृष्टद्युम्नादय़ः सर्वे पुनर्जहृषिरे मुदा ||
९९ ख
सञ्जय़ उवाच:
गौरवं पाण्डुपुत्राणां मान्यान्मानय़तां च तान् |
१०० क
सञ्जय़ उवाच:
दृष्ट्वा महीक्षितस्तत्र पूजय़ां चक्रिरे भृशम् ||
१०० ख