जनक उवाच:
वर्णो विशेषवर्णानां महर्षे केन जाय़ते |
१ क
जनक उवाच:
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं तद्व्रूहि वदतां वर ||
१ ख
जनक उवाच:
यदेतज्जाय़तेऽपत्यं स एवाय़मिति श्रुतिः |
२ क
जनक उवाच:
कथं व्राह्मणतो जातो विशेषग्रहणं गतः ||
२ ख
पराशर उवाच:
एवमेतन्महाराज येन जातः स एव सः |
३ क
पराशर उवाच:
तपसस्त्वपकर्षेण जातिग्रहणतां गतः ||
३ ख
पराशर उवाच:
सुक्षेत्राच्च सुवीजाच्च पुण्यो भवति सम्भवः |
४ क
पराशर उवाच:
अतोऽन्यतरतो हीनादवरो नाम जाय़ते ||
४ ख
पराशर उवाच:
वक्त्राद्भुजाभ्यामूरुभ्यां पद्भ्यां चैवाथ जज्ञिरे |
५ क
पराशर उवाच:
सृजतः प्रजापतेर्लोकानिति धर्मविदो विदुः ||
५ ख
पराशर उवाच:
मुखजा व्राह्मणास्तात वाहुजाः क्षत्रवन्धवः |
६ क
पराशर उवाच:
ऊरुजा धनिनो राजन्पादजाः परिचारकाः ||
६ ख
पराशर उवाच:
चतुर्णामेव वर्णानामागमः पुरुषर्षभ |
७ क
पराशर उवाच:
अतोऽन्ये त्वतिरिक्ता ये ते वै सङ्करजाः स्मृताः ||
७ ख
पराशर उवाच:
क्षत्रजातिरथाम्वष्ठा उग्रा वैदेहकास्तथा |
८ क
पराशर उवाच:
श्वपाकाः पुल्कसाः स्तेना निषादाः सूतमागधाः ||
८ ख
पराशर उवाच:
आय़ोगाः करणा व्रात्याश्चण्डालाश्च नराधिप |
९ क
पराशर उवाच:
एते चतुर्भ्यो वर्णेभ्यो जाय़न्ते वै परस्परम् ||
९ ख
जनक उवाच:
व्रह्मणैकेन जातानां नानात्वं गोत्रतः कथम् |
१० क
जनक उवाच:
वहूनीह हि लोके वै गोत्राणि मुनिसत्तम ||
१० ख
जनक उवाच:
यत्र तत्र कथं जाताः स्वय़ोनिं मुनय़ो गताः |
११ क
जनक उवाच:
शूद्रय़ोनौ समुत्पन्ना विय़ोनौ च तथापरे ||
११ ख
पराशर उवाच:
राजन्नैतद्भवेद्ग्राह्यमपकृष्टेन जन्मना |
१२ क
पराशर उवाच:
महात्मनां समुत्पत्तिस्तपसा भावितात्मनाम् ||
१२ ख
पराशर उवाच:
उत्पाद्य पुत्रान्मुनय़ो नृपते यत्र तत्र ह |
१३ क
पराशर उवाच:
स्वेनैव तपसा तेषामृषित्वं विदधुः पुनः ||
१३ ख
पराशर उवाच:
पितामहश्च मे पूर्वमृश्यशृङ्गश्च काश्यपः |
१४ क
पराशर उवाच:
वटस्ताण्ड्यः कृपश्चैव कक्षीवान्कमठादय़ः ||
१४ ख
पराशर उवाच:
यवक्रीतश्च नृपते द्रोणश्च वदतां वरः |
१५ क
पराशर उवाच:
आय़ुर्मतङ्गो दत्तश्च द्रुपदो मत्स्य एव च ||
१५ ख
पराशर उवाच:
एते स्वां प्रकृतिं प्राप्ता वैदेह तपसोऽऽश्रय़ात् |
१६ क
पराशर उवाच:
प्रतिष्ठिता वेदविदो दमे तपसि चैव हि ||
१६ ख
पराशर उवाच:
मूलगोत्राणि चत्वारि समुत्पन्नानि पार्थिव |
१७ क
पराशर उवाच:
अङ्गिराः कश्यपश्चैव वसिष्ठो भृगुरेव च ||
१७ ख
पराशर उवाच:
कर्मतोऽन्यानि गोत्राणि समुत्पन्नानि पार्थिव |
१८ क
पराशर उवाच:
नामधेय़ानि तपसा तानि च ग्रहणं सताम् ||
१८ ख
जनक उवाच:
विशेषधर्मान्वर्णानां प्रव्रूहि भगवन्मम |
१९ क
जनक उवाच:
तथा सामान्यधर्मांश्च सर्वत्र कुशलो ह्यसि ||
१९ ख
पराशर उवाच:
प्रतिग्रहो याजनं च तथैवाध्यापनं नृप |
२० क
पराशर उवाच:
विशेषधर्मो विप्राणां रक्षा क्षत्रस्य शोभना ||
२० ख
पराशर उवाच:
कृषिश्च पाशुपाल्यं च वाणिज्यं च विशामपि |
२१ क
पराशर उवाच:
द्विजानां परिचर्या च शूद्रकर्म नराधिप ||
२१ ख
पराशर उवाच:
विशेषधर्मा नृपते वर्णानां परिकीर्तिताः |
२२ क
पराशर उवाच:
धर्मान्साधारणांस्तात विस्तरेण शृणुष्व मे ||
२२ ख
पराशर उवाच:
आनृशंस्यमहिंसा चाप्रमादः संविभागिता |
२३ क
पराशर उवाच:
श्राद्धकर्मातिथेय़ं च सत्यमक्रोध एव च ||
२३ ख
पराशर उवाच:
स्वेषु दारेषु सन्तोषः शौचं नित्यानसूय़ता |
२४ क
पराशर उवाच:
आत्मज्ञानं तितिक्षा च धर्माः साधारणा नृप ||
२४ ख
पराशर उवाच:
व्राह्मणाः क्षत्रिय़ा वैश्यास्त्रय़ो वर्णा द्विजातय़ः |
२५ क
पराशर उवाच:
अत्र तेषामधीकारो धर्मेषु द्विपदां वर ||
२५ ख
पराशर उवाच:
विकर्मावस्थिता वर्णाः पतन्ति नृपते त्रय़ः |
२६ क
पराशर उवाच:
उन्नमन्ति यथासन्तमाश्रित्येह स्वकर्मसु ||
२६ ख
पराशर उवाच:
न चापि शूद्रः पततीति निश्चय़ो; न चापि संस्कारमिहार्हतीति वा |
२७ क
पराशर उवाच:
कृतम् ||
२७ ख
पराशर उवाच:
वैदेहकं शूद्रमुदाहरन्ति; द्विजा महाराज श्रुतोपपन्नाः |
२८ क
पराशर उवाच:
अहं हि पश्यामि नरेन्द्र देवं; विश्वस्य विष्णुं जगतः प्रधानम् ||
२८ ख
पराशर उवाच:
सतां वृत्तमनुष्ठाय़ निहीना उज्जिहीर्षवः |
२९ क
पराशर उवाच:
मन्त्रवर्जं न दुष्यन्ति कुर्वाणाः पौष्टिकीः क्रिय़ाः ||
२९ ख
पराशर उवाच:
यथा यथा हि सद्वृत्तमालम्वन्तीतरे जनाः |
३० क
पराशर उवाच:
तथा तथा सुखं प्राप्य प्रेत्य चेह च शेरते ||
३० ख
जनक उवाच:
किं कर्म दूषय़त्येनमथ जातिर्महामुने |
३१ क
जनक उवाच:
सन्देहो मे समुत्पन्नस्तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ||
३१ ख
पराशर उवाच:
असंशय़ं महाराज उभय़ं दोषकारकम् |
३२ क
पराशर उवाच:
कर्म चैव हि जातिश्च विशेषं तु निशामय़ ||
३२ ख
पराशर उवाच:
जात्या च कर्मणा चैव दुष्टं कर्म निषेवते |
३३ क
पराशर उवाच:
जात्या दुष्टश्च यः पापं न करोति स पूरुषः ||
३३ ख
पराशर उवाच:
जात्या प्रधानं पुरुषं कुर्वाणं कर्म धिक्कृतम् |
३४ क
पराशर उवाच:
कर्म तद्दूषय़त्येनं तस्मात्कर्म नशोभनम् ||
३४ ख
जनक उवाच:
कानि कर्माणि धर्म्याणि लोकेऽस्मिन्द्विजसत्तम |
३५ क
जनक उवाच:
न हिंसन्तीह भूतानि क्रिय़माणानि सर्वदा ||
३५ ख
पराशर उवाच:
शृणु मेऽत्र महाराज यन्मां त्वं परिपृच्छसि |
३६ क
पराशर उवाच:
यानि कर्माण्यहिंस्राणि नरं त्राय़न्ति सर्वदा ||
३६ ख
पराशर उवाच:
संन्यस्याग्नीनुपासीनाः पश्यन्ति विगतज्वराः |
३७ क
पराशर उवाच:
नैःश्रेय़सं धर्मपथं समारुह्य यथाक्रमम् ||
३७ ख
पराशर उवाच:
प्रश्रिता विनय़ोपेता दमनित्याः सुसंशिताः |
३८ क
पराशर उवाच:
प्रय़ान्ति स्थानमजरं सर्वकर्मविवर्जिताः ||
३८ ख
पराशर उवाच:
सर्वे वर्णा धर्मकार्याणि सम्य; क्कृत्वा राजन्सत्यवाक्यानि चोक्त्वा |
३९ क
पराशर उवाच:
त्यक्त्वाधर्मं दारुणं जीवलोके; यान्ति स्वर्गं नात्र कार्यो विचारः ||
३९ ख